Kunstuitingen bij ALLERZIELEN.NU
Participatie/interactief werk
De werken waarbij een actieve rol van de toeschouwer verwacht wordt en de werken/projecten waarbij een persoonlijke betrokkenheid en samenwerking tussen kunstenaar en een persoon de insteek zijn, zijn erg belangrijk in dit project. Ook dit jaar kunnen nabestaande aan een kunstenaar gekoppeld worden en samen een manier zoeken en vorm vinden om een geliefde te gedenken. Het is een van de zuiverste participatievormen waarbij het intieme karakter en individuele wens van zowel nabestaande als kunstenaar de boventoon voert. Daarnaast wordt er in samenwerking met de bewoners van het terrein en medewerkers door middel van een workshop of anderszins gewerkt aan het thema ‘verlies’ en gedenken. Dit gebeurd door middel van:
Bestaande kunstuitingen: een 15-tal kunstenaars werd in 2009 en 2010 gevraagd om voor het project een werk te maken/ontwikkelen. Voor zover mogelijk zullen deze werken middels een bruikleencontract weer worden ingezet. Zo is het voor de Brabantse kunstenaars mogelijk om zijn werk meerdere keren te laten zien en een zo breed mogelijk publiek te bereiken.
Nieuwe kunstuitingen: elke editie krijgen een paar kunstenaars de opdracht nieuwe werk te maken/ontwikkelen. Dat kunnen beeldend kunstenaars, maar ook klank/muziek professionals, performance kunstenaars, toneelgroepen, designers, filmers, fotografen en multimedia-artiesten zijn. Daarmee wordt de collectie steeds aangevuld en blijft het voor de bezoeker die voor de derde keer de Allerzielen avond bezoekt een aantrekkelijk maar ook herkenbaar evenement.
Het project 'Aan tafel bij grootmama van Leonie Muller toont een gedekte tafel, waarop videoprojecties van o.a. eten, handen, tekst en water te zien zijn. De beelden ‘vloeien’ over de borden en het bestek en vormen een golvend geheel van kleur en vorm. Ze verbeelden de herinnering van de kunstenaar aan haar grootmoeder maar kunnen ook als universeel gebaar gezien worden en staan symbool voor de vicieuze cirkel leven en dood. De bezoekers mogen aan deze mystieke tafel plaatsnemen. Het is tenslotte aan tafel waar de mooiste verhalen gedeeld worden.
Een eerder in de wijk geboren initiatief komt tijdens ALLERZIELEN.NU terug op de Houtse Heuvel. In het park de Houtse Heuvel moest eerder dit jaar een van de grote oude kastanjebomen worden geveld vanwege ziekte. Erfgoedstichting Den Hout organiseerde samen met een actieve groep omwonenden een 'dorpsherdenkingsfeest', waar van het hout van de gevelde boom schommels werden gemaakt en (tijdelijk) opgehangen in het park.
Lapidaire en Moerbeek vullen een tak met ‘geluidsbladeren’. Deze boomblaadjes zijn van transparant plastic met nerven van koperdraden. Bezoekers kunnen via een microfoontje hun herinnering of berichten aan de overledene inspreken en wanneer de bladeren worden beroerd door de wind of aanraking ‘verspreiden’ ze deze persoonlijke boodschappen. Het geheel is een opeenstapeling van gesproken (of gezongen) teksten; een kakofonie waarin steeds weer andere fragmenten de boventoon voeren
In de installatie van de Beeldenbouwers bevindt de bezoeker zich in een open ruimte gemaakt van zakdoeken in allerlei formaten en kleuren. Op een van deze zakdoeken kan de bezoeker zijn persoonlijke gedachte, herinnering of opmerking laten typen. Samen vormen deze ‘tranendrogers’ een besloten en veilige plek waar wensen gekoesterd en mensen herdacht worden. Ook de gedachten van bewoners en medewerkers van het Landpark krijgen hier een plek.
Peijnenburg maakt samen met de bewoners van Prisma een tekening die ze samenstelt uit allerlei componenten die met Allerzielen te maken hebben. Maar in plaats van dit ‘zwaar’ te maken maakt ze dit beladen thema licht en fruitig. Daarna maakt ze van deze grote tekening een glas in lood raam van snoepgoed. Winegums vormen de basis van het werk. Het is een kleurrijk schouwspel waarbij bewoners daadwerkelijk het werk inhoud geven en helpen het werk te maken. Een samengaan van zoete vreugde en zacht verdriet. En tijdens de avond mag iedereen mee snoepen!
Bij het werk ‘Er was eens ...’ van Janna van der Meer staat gedenken in de vorm van herinneren centraal. Nabestaanden vertrouwen het levensverhaal van hun geliefde aan de schrijfster toe en krijgen het in de vorm van een sprookje terug.
Door de sprookjesvorm verandert het perspectief. Er is meer distantie waardoor grote lijnen helder worden. Doordat iemands leven verteld wordt in oude, algemeen menselijke, sprookjesbeelden, krijgt het persoonlijke gemis een andere dimensie. De hoofdpersoon in het verhaal is de overledene, de verteller is de nabestaande, de schrijfster is enkel en alleen de vormgever van dit kleinood. De bezoeker krijgt zijn sprookje cadeau om thuis nog eens rustig na te lezen.
De mobiele kapel van Paul van Osch is een tot rijdende houten kapel verbouwde aanhangwagen.Een huis van God op de scheidingslijn tussen leven en dood.
Aan de ene kant van de kapel de laatst begraven dode, en aan de andere zijde de ongeschonden grond waar de nu nog anonieme volgende dode begraven zal worden.De Kapel is als een baken, dat deze bizarre grens aangeeft.
Paul van Osch
In de opening van het kapelletje is precies genoeg ruimte voor één persoon om te knielen en een kaarsje aan te steken voor het mini altaar. In deze kapel is de bezoeker altijd alleen. Op deze manier blijft de intimiteit van dit wonderschone ritueel gewaarborgd. De Mobiele kapel rijdt gedurende de avond stapvoets over het terrein en pauzeert waar nodig.
Doorlopend filmprogramma in de kas. Korte films die in een korte tijd doordringen tot in je hart en je raken tot op je bot. Films over verlies en eenzaamheid, maar ook over het leven in al zijn vrolijke en bizarre verschijningsvormen.
In het ALLERZIELEN.NU Filmpaviljoen zal een film te zien zijn van Marleine van der Werf. De documentairefilm belicht het thema kindersterfte vanuit een persoonlijk en maatschappelijk oogpunt.
Filmmaakster Marleine van der Werf maakte in samenwerking met Erfgoed Brabant 'In de wolken', een portret over moeders die een kind verloren, vroeger en nu. Over hoe dat tijdsverschil het rouwproces heeft beïnvloed.
Gedenkkastjes zijn het resultaat van het educatieve project 'Missen'. Leerlingen van Basisschool de Achthoek uit Den Hout hebben voor ALLERZIELEN.NU gedenkkastjes gemaakt. Deze gedenkkastjes worden getoond in de Sint-Corneliuskerk tijdens ALLERZIELEN.NU.
Met het project kunnen kinderen op een creatieve manier leren met het begrip ‘missen’ om te gaan. Iedereen verliest in zijn leven; niet alleen doordat een naaste overlijdt maar ook door scheiding, adoptie en verhuizing.Deze kunsteducatieles laat de kinderen een gedenkkastje maken voor iets of iemand die ze moeten missen in hun leven.
Het concept is gebaseerd op de lockerkasten die iedere school heeft en waar de kinderen hun belangrijke foto’s en items in bewaren. Ieder kind heeft zo’n locker dus zijn lockerkasten eigenlijk al monumenten van levens en gedachten. De kast heeft ventilatiegaten waar je, als je echt geïnteresseerd bent, in zou kunnen gluren en kan dicht waardoor je, als je je niet helemaal wilt blootgeven, hem af kunt sluiten.
Dit werk van Wien de Graaf bevat een groot aantal van zilverdraad gehaakte objectjes die zij mensen geeft of verkoopt als aandenken bij een geboorte van een kind. De objectjes bevatten 2 knoopjes, die de band van moeder en kind weergeeft; met elkaar verknoopt voor het leven.
Bij de vijver van de Houtse Heuvel kunnen bezoekers een wens schrijven, ter herinnering aan een nabestaande. Deze gekleurde kaartjes in transparante houders verlichten gestaag een steeds groter wordend deel van de vijver naarmate de avond vordert.
Door Piet Joosen
In het eetpaviljoen van Overtreders-W kan de bezoeker onder het genot van een sterke kop koffie of een hartversterkende borrel zich warmen bij de houtkachel, kastanjes poffen en een Brabantse Broeder nuttigen. Het paviljoen is een baken van licht en warmte tijdens de herfstachtige avond. Er staan lange tafels en banken waaraan de bezoeker aan kan schuiven en kan schuilen onder een dak dat zo licht is dat het gedragen wordt door de opstijgende lucht van de houtkachel.
Alle Houtenaren hebben voorafgaand aan ALLERZIELEN.NU een speciale uitnodiging ontvangen van ontwerper Juul Langenberg.Deze uitnodiging bevatte een LED-lichtje om voor ALLERZIELEN.NU zelf een lichtgevend herinnerings-object te maken.
'Kastanjeketting' van Arjan van Dijk: Een zieke kastanje op de Houtse Heuvel die moest worden geveld, is behouden gebleven en keert terug in de vorm van een sieraad. De Houtenaren hebben het hout van de kastanje verwerkt tot schommels en zelfs een lange ketting. Deze wordt vanavond teruggegeven aan de Houtse Heuvel.
Marije Korthof en Quinten Smith maakten 'Klinkende woorden'.Het begint met geluid. Het zachte geruis van de wind en het klingelen van honderd verschillende klokjes. In de verte zie je lichtjes zachtjes wiegen. Rustgevend, aanlokkelijk. Als je dichterbij komt lijkt de wind te fluisteren. Herinneringen, wensen, momenten die gemist zijn, nieuw stappen die genomen zijn. Aan een boom hangen honderd klokjes met wapperende briefjes, vol geschreven herinneringen. Iedere klok heeft zijn eigen identiteit. Groot en zwaar voor de diepe herinnering, klein en licht voor een kusje of een geheim en lang en dun voor een nieuwe stap. Je kan luisteren, lezen en je eigen boodschap schrijven.
Marije Korthof en Quinten Smith
Aan de takken in een boom hangen allerlei porseleinen klokjes met kaartjes. Kleine klokjes voor fijngevoelige en zoete herinneringen, grotere voor zwaarmoedige gedachten, maar ook lange dunne klokjes voor teer en broos verdriet. Elke beweging is hoorbaar in het tinkelen van de klokjes. De lichtsticks waarmee de klokjes bevestigd zijn wiegen zichtbaar op de wind. Op de kaartjes staan boodschappen, berichten en wensen voor de overledenen. De bezoeker mag het kaartje zelf invullen, een passend klokje uitzoeken, het kaartje eraan bevestigen, een plekje in de boom uitzoeken en het klokje ophangen. De wind doet de rest.
Samen met de videodienst van het Landpark maakt van Lokven opnames over 'Licht'. De zon die sterren maakt tussen de bladeren van een boom, lichte gaten in donkere wolken, reflecties van zonlicht en een zaklamp die de nacht beschijnt; beelden van duisternis dat licht maakt.
Het eindproduct is een collage die in een loop doorlopend vertoond wordt op monitoren langs een gedeelte van de route.
Daphne Questro en Reinier Kurpershoek
De stembevrijders (be)zingen de namen van overledenen. Bezoekers/nabestaanden, ook wanneer hun dierbare niet op deze locatie begraven is, schrijven de naam van hun overledene op een briefje. Bij een vuurcirkel wordt deze naam à capella en vanuit de intentie en inspiratie van de naam gezongen. Vuur, rook en zang vertolken een gezamenlijk spel. Het briefje met de naam wordt na afloop in het vuur verbrand. De klanken gaan rechtstreeks naar de hemel en het hart.
Nienke Korthof maakte het project 'Remember the right way'.'Twee jaar geleden heb ik een aantal dierbaren verloren. ondanks dat ik niet gelovig ben opgevoed relateer ik van jongs af aan de doden met de hemel, lucht. Als de zon net tussen de wolken schijnt denk ik altijd even aan degene die er niet meer zijn. De hemel is voor mij op deze manier verbonden met het herdenken. Het vreemde is dat toch de meeste overledenen in de grond terecht komen en ik dus totaal de verkeerde kant op herdenk...'
REMIND ME, een project voor nabestaanden van Rachelle Zweije.
Een bescheiden variant van Dia de Los Muertos, op zijn Nederlands.Nabestaanden kunnen op 30 oktober tijdens ALLERZIELEN.NU in Den Hout op ‘Mexicaanse wijze’ hun overleden dierbare eren. Zij krijgen de kans om een Mexicaanse koffietafel in te richten: Met eten, drinken en symbolische objecten die herinneren aan de betreffende dierbare: om de herdenking te vieren.
Nabestaande Karen Heerema vierde de herdenking aan de Mexicaanse koffietafel tijdens ALLERZIELEN 2010.“Het is zo ontzettend mooi en liefdevol opgezet allemaal. De tafel was boven verwachting, en de jongens vonden het ook super. Dat heeft mij ook erg geraakt, mijn zus en ik konden ook af en toe wat rondlopen en zij vertelden dan van alles aan de bezoekers en boden eten en drank aan. De jongste zei: volgend jaar gaan wij het zo doen op papa's graf! En dat terwijl ze allebei niet van begraafplaatsen houden... maar deze manier van herdenken vonden zij ook heel fijn!Ik heb veel mooie gesprekken gehad met wildvreemde bezoekers. En sommigen hebben zulke prachtige dingen gezet in het condoleanceregister van 21 jaar geleden! Over de avond, maar ook over Ties... Veel mensen zeiden: hopelijk tot volgend jaar! Dat hoop ik ook, dat dit niet een eenmalige actie was. Ik vond het zo bijzonder er op deze manier mee bezig te zijn en te delen met anderen.”
Ellen Rijk
De boten zijn vaste bakens van hoop en vertouwen in een groene zee van gras. Verstild staan ze onder de monumentale oude beukenbomen in het landpark. Ze staan in het teken van afscheid nemen. In de boten zijn geluidsfragmenten van Joost van Dijk te horen en de kunstenaars zelf zal tekstfragmenten van Heleen Volman voorlezen.
Terwijl in haar SMAKERSwagen een soepje op het fornuis staat te trekken, worden aan tafel wensen, verhalen en herinneringen aan een dierbare overledene gedeeld. Deze wensen schrijft Meekes met doorzichtige blacklight inkt op glazen potten. Gedurende de avond serveert zij de bezoekers een glaasje van haar ‘wenssoep’ en de oplichtende wensen vormen aanleiding tot gesprek en verbinden de nabestaanden met elkaar.
Een monumentale videopresentatie in de kapel over bewoners rond thema’s als dood, missen, herdenken.
Een bewoner werkt in het atelier aan een grafsteen voor een overleden medebewoner. De beitel hakt en de bewoner vertelt over hoe hij de overledene mist. Onder de punt van de beitel ontstaat een steen die gaat over verlies en wat dat is. Een werkvorm waarmee het thema gedenken wordt verbeeld en de kwetsbare bewoner temidden van deze grote thema’s een plek krijgt.